wtorek, 11 lipca 2017

Unia Lubelska

Kiedy już stanąłem przed tym obrazem - ogromnym płótnem na którym zawarto poczet historycznych postaci naszej historii, byłem lekko oszołomiony. Uchwycona scena przypominała mi zdjęcie idealne - wszytkie twarze uchwycone w doniosłym momencie, a ich wyrazy, poważne i skupione, podkreślały wagę istotnego dla naszej historii wydarzenia - Unii Lubelskiej. 
Muszę przyznać, że mam bardzo specyficzny stosunek do malarstwa, niektóre obrazy uznane za wybitne w ogóle do mnie nie przemawiają - inne mało znane i istotne zdają się skrywać "to coś", które sprawia, że chce się na nie patrzeć. W przypadku jednak "Unii Lubelskiej", od i bezapelacyjnie dołączam do grupy fascynatów. Zresztą od dawna uwielbiam Jana Matejkę, nie dość że genialnego malarza, to jeszcze patriotę, który swymi dziełami naród po prostu obdarował. Nigdy jednak nie widziałem żadnego obrazu na żywo, a jeśli nawet widziałem to jakod dziecko, zbyt dawno, by o tym pamiętać.

W oparciu o strony internetowe i pewną książkę, którą posiadam z racji tego, że moja babcia uratowała kilka książek, ktróre Niemcy wygarnęli bezceromanialnie na podwórze banku spółdzielczego (nie wiem co książki tam robiły, być może bank posiadał biblioteczkę), zrobiłem "who is who" (rycina pod obrazem, z książki autorstwa Stanisława Witkiewicza pod tytułem "Matejko" wydanej w roku 1912.)



1. Król Zygmunt August. 2 Prymas Jakub Uchański. 3.Łukasz Górka. 4.Kardynał Stanisław Hozyusz. 5.Marszałek Koronny Jan Firlej. 6.Kasztelan MArcin Zborowski 7.Hetman wielki koronny Mikołaj Mielecki 8.Książe Mikołaj Radziwiłł 9.Jan Chodkiewicz. 10. Jan Łaski 11.Biskup Wileński Walery Protaszewicz. 12. Kasztelan Gdański Jan Kostka. 13. Frycz Modrzewski. 14.Książe Bazyli Ostrogski. 16. Ostaffij Wołłowicz. 17.Książe Roman Sanguszko. 18 Książe Michał Wiśniowiecki 19. Stanisław Tarnowski. 20. Marcin Kromez. 21.Andrzej Tenczyński. 22. Książe Albert Pruski, lennik polski. 23. Tenczyńska. 24.Beata Kościelecka. 25.Anna Jagiellonka. 26. Szydłowiecka 27.Herbertówna 28.Firlejowa 29.Biskup Krakowski Filip Padniewski. 30 Rafał Leszczyński. 31. Marszałek Sędziwój Czarnkowski 32. Jan Herbut z Fulsztyna. 33 Walenty Dembiński. 34. Myszkowski 35. Albert Łaski

Obraz nasycony jest symboliką.
Centralna postać obrazu to król Zygmunt August (1) bez korony, z wysoko wzniesionym krucyfiksem. Trzymany w ręku krzyż jakby jaśniał na tle Orła Białego, godła Rzeczpospolitej, zauważyłem że wraz z trzymanym przez prymasa Jakuba Uchańskiego (2)  Pismem Świętym stanowi najjaśniejsze fragmenty obrazu. Biblia opiera się o "relikwiarz świętego Floriana, pierwotnie przeznaczony na głowę świętego Stanisława. Symbolizuje tutaj nadzieję na zjednoczenie zim polskich, podzielonych pomiędzy zaborców".*  
Kardynał Stanisław Hozjusz (4), wyciąga dłonie w geście błogosławieństwa dla zawartego przymierza. Skrajnie odmienne zdanie na jej temat ma klęczący rudzielec z brodą, książe Mikołaj Radziwiłł (8), którego wyciągnięty nagi miecz stanowił o wrogiej postawie litewskiego magnata do Unii. Jako jedyny litewski senator jej nie sygnował. 
Ubrany na czarno, z tekstem Unii zwieniętym w rulon klęczy gość z zaświatów - nieżyjący od trzech lat Kasztelan Marcin Zborowski (6), za życia wielki zwolennik usankcjonowania stosunków polsko litewskich. Podobnie jak również już nieżyjący Jan Łaski (10), podtrzymujący biskupa wileńskiego Walerego Protaszewicza (11), który był zbyt chory, by zjechać do Lublina. 
Frycz Modrzewski (13) ciągnie za rękę wylęknionego chłopa, gdyż ten wielki liberał, autor dzieła "O Naprawie Rzeczpospolitej"  był zwolennikiem zrównania wobec prawa stanu chłopskiego, co na owe czasy było poglądem wyprzedzającym swoje czasy o całe wieki.
Jeszcze uwagę moją przykuł rycerz w bojowym rynsztunku, Roman Sanguszko (17), którego Matejko przeniósł prosto z pola bitwy, na którym toczył właśnie wojny z Moskwą. Lecz zbroja jego również jest futurystyczna, widać skrzydło husarskie, która to formacja przyniosła największą chwałę Rzeczpospolitej. 
Książe Albrecht Fryderyk Hohenzollern (22) wyciąga do góry dwa palce, jakby wyrywał się do odpowiedzi, w rzeczywistosci jest to nawiązanie do składanego przez niego w tym samym czasie hołdu pruskiego. Fryderyk nie był  jednak w owym czasie mężem w sile wieku, jak na obrazie a zaledwie młodzieńcem, sądzi się, że jest wcześniejszy, pierwszy ksiaże Prus, również Albrecht.
Daleko, daleko. między głową króla a świecą stoi Jan Herburt z Fulsztyna (32), któremu Matejko nadał swoje rysy twarzy. Nieprzypadkowo, gdyż mieli ze sobą cechę wspólną - zatrzymywali historię - jeden piórem, drugi pędzlem. 

Zadaniem Małasa było odnalezienie na obrazie właśnie Matejki, po tym, jak otrzymał od opiekunki wystawy wskazówki, gdzie go szukać. Udało nam się wspólnie. :)


Źródła:

*"Unia Lubelska" Prezentacja - geneza powstania

Stanisław Witkiewicz - "Matejko" - Lwów, 1912 

3 komentarze:

  1. Ciekawy sposób patrzenia na obrazy ...
    Przeważnie jak to w muzeum, idziesz patrzysz, słabo reagujesz,
    bo nie rozumiesz...
    A gdyby tak ktoś potłumaczył...

    OdpowiedzUsuń
  2. Do odbioru wielu obrazów trzeba mieć przygotowanie teoretyczne, podobnie z obrazami Malczewskiego czy Rembrandta. W galerii w Rogalinie jest inne wielkie dzieło Matejki - Hołd Pruski, też robi wrażenie...

    OdpowiedzUsuń
  3. Z tego co pamiętam "Unia Lubelska" jest na Zamku w Lublinie.
    Pamiętam, że tam ją oglądałam parę lat temu.
    Wszystko na tym obrazie ma znaczenie - nie tylko postaci, ale też ich gesty, miny, nawet miejsca w których stoją.
    Pozdrawiam Cię serdecznie.

    OdpowiedzUsuń